ભારતીય ચલણી નોટો હવે પ્લાસ્ટિકની બનશે! RBI પોલિમર ચલણ રજૂ કરવાનું વિચારી રહી છે.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) કાગળની નોટો છાપવાનો ખર્ચ ઘટાડવા અને ફાટેલી નોટોની સમસ્યાને દૂર કરવા માટે એક મોટો ફેરફાર કરી રહી છે. ટૂંક સમયમાં, તમારા ખિસ્સામાં કાગળને બદલે પ્લાસ્ટિક (પોલિમર) નોટો હશે. RBI બોર્ડ મીટિંગમાં આને મંજૂરી મળી શકે છે, અને ટૂંક સમયમાં એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ થવાની અપેક્ષા છે.

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દેશમાં પ્લાસ્ટિક (પોલિમર) નોટો દાખલ કરવાનું વિચારી રહી છે. પટના અને મુંબઈમાં તાજેતરમાં યોજાયેલી બોર્ડ મીટિંગમાં આ મુદ્દા પર ગંભીર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રોકડની માંગમાં વધારો, કાગળની નોટો છાપવાનો ખર્ચ અને તેમના ઝડપથી બગડવાની સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવી રહ્યો છે. સામાન્ય લોકો માટે પ્લાસ્ટિક નોટો માટે એક પાયલોટ પ્રોજેક્ટ ટૂંક સમયમાં શરૂ થવાની અપેક્ષા છે.

નોટો છાપવાનો મોટો ખર્ચ ઘટાડવાના પ્રયાસો

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના તાજેતરના વાર્ષિક અહેવાલ (નાણાકીય વર્ષ 25) ના ડેટા દર્શાવે છે કે કાગળની નોટો છાપવા પાછળ ₹6,372.8 કરોડનો ખર્ચ થયો હતો. આ ખર્ચ પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં ખર્ચાયેલા ₹5,101.4 કરોડ કરતા ઘણો વધારે છે. આ વધારો પ્રિન્ટિંગ ખર્ચ મુખ્યત્વે નોટોની વધતી માંગને કારણે છે. આ બાબતથી પરિચિત સૂત્રો કહે છે કે પ્લાસ્ટિક નોટો છાપવી લાંબા ગાળે કાગળની નોટો છાપવા કરતાં વધુ ખર્ચ-અસરકારક છે. સૌથી સારી વાત એ છે કે આપણા ATM હવે એટલા અદ્યતન થઈ ગયા છે કે તેઓ આ પોલિમર નોટોને સરળતાથી ઓળખી અને વિતરિત કરી શકે છે.

ફાટેલી અને ગંદી નોટોની ઝંઝટમાંથી તમને રાહત મળશે.

ઘણીવાર, તમારા ખિસ્સામાંથી મળતી નોટો ગંદી અથવા ફાટેલી હોય છે. આ ક્ષતિગ્રસ્ત નોટોનો નાશ કરવો એ RBI માટે એક મહત્વપૂર્ણ કાર્ય છે. નાણાકીય વર્ષ 2025 માં, 23.8 અબજ ક્ષતિગ્રસ્ત નોટો ચલણમાંથી બહાર કાઢવામાં આવી હતી. આ આંકડો પાછલા વર્ષની 21.24 અબજ નોટો કરતા 12.3 ટકા વધારે છે. આ 500 રૂપિયાની નોટોની સૌથી વધુ કિંમત હતી, ત્યારબાદ 100 રૂપિયાની નોટો હતી. દેશમાં ડિજિટલ ચુકવણીમાં વધારો થયો હોવા છતાં, રોકડની માંગ યથાવત છે. 15 મે સુધીમાં, કુલ ચલણમાં ચલણ (CiC) વાર્ષિક ધોરણે 11.5 ટકા વધીને 42.86 લાખ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યું. પરિણામે, પ્લાસ્ટિક નોટોનું આયુષ્ય કાગળની નોટો કરતા ઘણું લાંબુ હોવાથી, વારંવાર નવી નોટો છાપવાનું દબાણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે.