ડિજિટલ પેમેન્ટમાં વધતી જતી છેતરપિંડીને રોકવા માટે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા નવી સિસ્ટમ લાવી રહી છે, જેમાં વ્યવહારમાં વિલંબ, વધારાના પ્રમાણીકરણ અને ગ્રાહકોને વધુ નિયંત્રણ આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
ડિજિટલ પેમેન્ટ આજે આપણા રોજિંદા જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. શાકભાજી ખરીદવાની હોય, બિલ ભરવાનું હોય કે પૈસા મોકલવાના હોય, બધું જ સેકન્ડોમાં થઈ જાય છે. પરંતુ આ ઝડપ અને સુવિધા સાથે, એક મોટી સમસ્યા પણ ઉભી થઈ છે: ડિજિટલ છેતરપિંડી. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) હવે આ ખતરાને ઘટાડવા માટે એક મજબૂત સુરક્ષા યોજના વિકસાવી રહી છે.
આરબીઆઈ માને છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ સરળ અને ઝડપી બની હોવાથી, છેતરપિંડી કરનારાઓ માટે પણ તે સરળ બન્યું છે. મહત્વનું છે કે, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, તે સિસ્ટમમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામી નથી, પરંતુ લોકો પોતે જ પૈસા ટ્રાન્સફર કરવામાં છેતરપિંડી કરે છે. આને અધિકૃત ચુકવણી છેતરપિંડી કહેવામાં આવે છે, જ્યાં વપરાશકર્તા વ્યવહારને અધિકૃત કરે છે પરંતુ વાસ્તવમાં તેની સાથે છેતરપિંડી કરવામાં આવી રહી છે.
RBI ની નવી સુરક્ષા વ્યવસ્થા
આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને RBI એ ઘણા નવા સુરક્ષા પગલાં સૂચવતો એક ચર્ચા પત્ર બહાર પાડ્યો છે. આનો હેતુ લોકોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા અને તેમના નાણાં પર વધુ સારું નિયંત્રણ આપવાનો છે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરખાસ્ત એ છે કે નાની રકમ સિવાય મોટા વ્યવહારો પર થોડો વિલંબ લાદી શકાય છે. આનાથી ભૂલથી અથવા દબાણ હેઠળ પૈસા મોકલનારાઓને ફાયદો થશે, તેમને વિચારવાનો અને વ્યવહાર બંધ કરવાનો સમય મળશે. આ ટૂંકા વિરામથી ઘણી મોટી છેતરપિંડી અટકાવી શકાય છે. વધુમાં, સમાજના નબળા વર્ગો, જેમ કે વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે મોટા વ્યવહારો પર વધારાની સુરક્ષા તપાસ લાગુ કરી શકાય છે. આનાથી છેતરપિંડી કરનારાઓ માટે સરળ લક્ષ્ય બનતા લોકોને ખાસ સુરક્ષા મળશે.
RBI એ એવી પણ ભલામણ કરી છે કે મોટી લોન આપતા પહેલા ખાતાઓની સંપૂર્ણ ચકાસણી કરવામાં આવે. આનાથી નકલી ખાતાઓ દ્વારા થતી છેતરપિંડી અટકશે. તે ગ્રાહકોને તેમના ખાતાઓ માટે મર્યાદા, ચેતવણીઓ અને અન્ય નિયંત્રણો નક્કી કરવાનો અધિકાર આપવાની પણ ભલામણ કરે છે.
ડિજિટલ છેતરપિંડી પર કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે
ડિજિટલ છેતરપિંડીના વધતા કેસોએ ચિંતા વધારી છે. આંકડા મુજબ, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આવા કેસોમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. લાખો લોકો તેનો ભોગ બન્યા છે, અને હજારો કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે. છેતરપિંડી કરનારાઓ હવે લોકોને તેમના જાળમાં ફસાવવા માટે નકલી કોલ્સ, નકલી એપ્સ, ડીપફેક અને નકલી એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
RBI જણાવે છે કે આ નવા પગલાં માત્ર છેતરપિંડી ઘટાડશે નહીં પરંતુ ડિજિટલ ચુકવણી સિસ્ટમમાં લોકોનો વિશ્વાસ પણ વધારશે. વધુમાં, જો કોઈ વ્યવહારમાં થોડો સમય લાગે છે, તો પૈસા ટ્રાન્સફર થતા તાત્કાલિક રોકી શકાય છે, જેનાથી વસૂલાતની શક્યતા વધી જાય છે. હાલમાં, RBI એ આ દરખાસ્ત પર લોકો પાસેથી સૂચનો પણ માંગ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં ડિજિટલ ચુકવણીઓ વધુ સુરક્ષિત, સ્માર્ટ અને વિશ્વસનીય બનવા માટે તૈયાર છે.
