ભારતીય વાયુસેના Su-57 ફાઇટર જેટમાં પોતાની રુચિ ફરી શરૂ કરી રહી છે, જેને 2018 માં નકારી કાઢવામાં આવી હતી. રશિયાએ “રેડી-ટુ-ફ્લાય” અને “મેક ઇન ઇન્ડિયા” ની આકર્ષક ઓફર કરી છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું આ “સેમી-સ્ટીલ્થ” 5મી પેઢીનું જેટ, કે યુદ્ધ-પરીક્ષણ કરાયેલ Su-35, વધુ સારું છે.
Su-57 વિરુદ્ધ Su-35: ભારતીય વાયુસેના માટે કયું ફાઇટર જેટ વધુ સારું છે?
ભારતીય વાયુસેના Su-57 ફાઇટર જેટમાં પોતાની રુચિ ફરી શરૂ કરી રહી છે, જેને 2018 માં નકારી કાઢવામાં આવી હતી. રશિયાએ “રેડી-ટુ-ફ્લાય” અને “મેક ઇન ઇન્ડિયા” ની આકર્ષક ઓફર કરી છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું આ “સેમી-સ્ટીલ્થ” 5મી પેઢીનું જેટ, કે યુદ્ધ-પરીક્ષણ કરાયેલ Su-35, વધુ સારું છે.
શેર કરો
શું ભારતીય વાયુસેના રશિયા સાથેના તેના લાંબા સમયથી ચાલતા સંબંધોને નવીકરણ કરવા જઈ રહી છે? સુખોઈ સુ-૫૭ ફાઇટર જેટ, જેને ભારતે ૨૦૧૮ માં નકારી કાઢ્યું હતું, તે ફરી સમાચારમાં છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે: શું આ “સેમી-સ્ટીલ્થ” ફાઇટર જેટ, જે રશિયા પાંચમી પેઢીનું ફાઇટર હોવાનો દાવો કરે છે, તે ભારત માટે વધુ સારું છે, કે યુદ્ધમાં પરીક્ષણ કરાયેલ સુ-૩૫ વધુ ફાયદાકારક રહેશે? જ્યારે ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા આપણા વિરોધીઓ પાંચમી પેઢીના ફાઇટર તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતીય વાયુસેના અચાનક આ “સેમી-સ્ટીલ્થ” જેટમાં રસ કેમ દાખવી રહી છે?
2018 માં, ભારતે રશિયા સાથેના FGFA (ફિફ્થ જનરેશન ફાઇટર એરક્રાફ્ટ) સોદામાંથી ખસી ગયું. તે સમયે, ભારતને Su-57 ની સ્ટીલ્થ અને સુપરક્રૂઝ ક્ષમતાઓ અંગે ગંભીર ચિંતાઓ હતી. ઘણા અહેવાલો અનુસાર, Su-57 ની ફ્રન્ટલ સ્ટીલ્થ માત્ર 60 ડિગ્રી સુધી મર્યાદિત છે, અને તેના AL-41F1 એન્જિનમાં સુપરક્રૂઝ ક્ષમતાનો અભાવ છે, જે પાંચમી પેઢીના જેટનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
પરંતુ હવે, રશિયન પક્ષે ભારતીય વાયુસેના સમક્ષ એક નવો અને આકર્ષક પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પ્રસ્તાવમાં ‘તૈયાર-ઉડાન’ સ્થિતિમાં શરૂઆતના બે સ્ક્વોડ્રન ખરીદવા અને ત્યારબાદ ભારતમાં 3 થી 5 સ્ક્વોડ્રનનું ઉત્પાદન કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, રશિયાએ HAL ની નાસિક સુવિધાનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કર્યું છે, જે પહેલાથી જ Su-30 MKI નું ઉત્પાદન કરે છે. આ પ્રસ્તાવમાં ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર (ToT) અને સ્વદેશી શસ્ત્રો સાથે એકીકરણ જેવા પરિબળો પણ શામેલ છે, જે આ સોદાને અત્યંત આકર્ષક બનાવે છે.
Su-57 વિરુદ્ધ Su-35: કયો વિકલ્પ સારો છે?
ભારતીય વાયુસેના સામે હવે એક મોટો પ્રશ્ન છે: Su-57 કે Su-35? Su-35 એ રશિયન 4++ પેઢીનું ફાઇટર એરક્રાફ્ટ છે, જે યુક્રેન યુદ્ધમાં તેની લડાઇ ક્ષમતા માટે જાણીતું છે. તે Su-57 કરતા સસ્તું અને વધુ વિશ્વસનીય છે. તો, શું ભારતે Su-35 ન ખરીદવું જોઈએ, જેનું પ્રદર્શન યુદ્ધમાં સાબિત થયું છે? ખરેખર, બંને જેટ વચ્ચે નોંધપાત્ર ટેકનોલોજીનો તફાવત છે.
Su-35: આ 4++ પેઢીનું જેટ છે જે મુખ્યત્વે મનુવરેબિલિટી અને લાંબા અંતરની લડાઇ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે તેના PESA (પેસિવ ઇલેક્ટ્રોનિકલી સ્કેન કરેલ એરે) રડાર પર આધાર રાખે છે, જે આધુનિક જામિંગ માટે સંવેદનશીલ છે.
Su-57: આ પાંચમી પેઢીનું જેટ અદ્યતન ટેકનોલોજીથી સજ્જ છે. તેમાં AESA (એક્ટિવ ઇલેક્ટ્રોનિકલી સ્કેન કરેલ એરે) રડાર છે, જે એકસાથે અનેક લક્ષ્યોને ટ્રેક કરી શકે છે અને વધુ અસરકારક છે. તેનું સેન્સર ફ્યુઝન અને આધુનિક એવિઓનિક્સ તેને એક મોટો ફાયદો આપે છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે Su-35, ભારતીય વાયુસેનામાં પહેલાથી જ સેવામાં રહેલા Su-30MKI કરતાં વધુ સારું નથી. જ્યારે Su-57, મર્યાદિત ગુપ્તતા હોવા છતાં, ચીનના J-20 અને પાકિસ્તાનના સંભવિત F-35 સામે વ્યૂહાત્મક ફાયદો આપી શકે છે.
ભારતની નવી વ્યૂહાત્મક વ્યૂહરચના
Su-57 માં ભારતનો નવેસરથી રસ તેની વ્યૂહાત્મક વ્યૂહરચનામાં પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. “ઓપરેશન સિંદૂર” જેવી તાજેતરની ઘટનાઓ બાદ, ભારતીય વાયુસેનાએ તારણ કાઢ્યું છે કે લાંબા અંતરની હડતાલ ક્ષમતા ઊંડા ગુપ્ત ઘૂસણખોરી કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
Su-57, તેની આંતરિક શસ્ત્ર ક્ષમતા સાથે, લાંબા અંતરની R-37M હવાથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલો (300 કિમીથી વધુની રેન્જ સાથે) અને હાઇપરસોનિક કિંજલ મિસાઇલો લઈ જઈ શકે છે. આ ક્ષમતા ભારતીય વાયુસેનાને દ્રશ્ય-અંતરની લડાઇમાં નોંધપાત્ર ફાયદો આપી શકે છે. પાકિસ્તાને તેના J-10 ફાઇટર જેટને PL-15 મિસાઇલોથી સજ્જ કર્યા છે, જેની રેન્જ 200 કિમીથી વધુ છે. રોઇટર્સના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું હતું કે ખોટી ગુપ્ત માહિતીના કારણે PL-15 ની પહોંચ ઓછી થઈ ગઈ હતી, જેનાથી રાફેલ જેટ પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા. Su-57 ની લાંબા અંતરની મિસાઇલો તેને આવા પડકારોનો સામનો કરવામાં મદદ કરશે.
મેક ઇન ઇન્ડિયા અને આત્મનિર્ભર ભારતના પાસાં
Su-57 સોદાનું બીજું મહત્વનું પાસું “મેક ઇન ઇન્ડિયા” અને “આત્મનિર્ભર ભારત”નું વિઝન છે. વિશ્વનું સૌથી અદ્યતન સ્ટીલ્થ જેટ, યુએસ F-35 ફાઇટર જેટ, ભારતને વેચાય તેવી શક્યતા ઓછી છે. અને જો એવું થશે તો પણ, યુએસ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર પર કડક નિયંત્રણો લાદશે, જે ભારતને આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવાથી અટકાવશે.
રશિયાએ Su-57 ના સંપૂર્ણ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને ઘરઆંગણે ઉત્પાદનની ઓફર કરી છે. આનાથી માત્ર ખર્ચમાં ઘટાડો થશે નહીં પરંતુ ભારતને પાંચમી પેઢીના વિમાન વિકસાવવા માટેની ટેકનોલોજી પણ મળશે. આ ભારતના સ્વદેશી AMCA (એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ) કાર્યક્રમ માટે ખૂબ ફાયદાકારક રહેશે. આ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને વધારવા અને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડવા તરફ એક મોટું પગલું હશે.
પડકારો અને ટીકાઓ
Su-57 ના પક્ષમાં ઘણા દલીલો છે, પરંતુ તેમાં ખામીઓ પણ છે. તેની સ્ટીલ્થ ડિઝાઇન ફક્ત 60 ડિગ્રીના આગળના ખૂણા સુધી અસરકારક છે, અને જ્યારે બાહ્ય શસ્ત્રો લઈ જવામાં આવે છે ત્યારે તેનો RCS વધે છે. ભારતે 2018 માં FGFA કાર્યક્રમ છોડી દીધો હતો કારણ કે Su-57 ની કિંમત, પ્રતિ જેટ $150-200 મિલિયન હતી, અને તેની તકનીકી ખામીઓ ઓળખાઈ હતી. વધુમાં, રશિયા પર પશ્ચિમી પ્રતિબંધો પુરવઠા અને જાળવણી જોખમો ઉભા કરી શકે છે.
