સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી કમિશનરોને કાર્યવાહીથી આજીવન મુક્તિ આપતા કાયદાની માન્યતાની તપાસ કરવા સંમતિ આપી છે. 2023 માં પસાર થયેલ આ કાયદો, CEC અને EC ને સત્તાવાર કાર્યો માટે કાર્યવાહીથી મુક્તિ આપે છે.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને ચૂંટણી કમિશનરો તેમના સત્તાવાર હોદ્દા પર રહીને કાનૂની રક્ષણનો આનંદ માણે છે. આને પડકારતી બિન-સરકારી સંસ્થા (એનજીઓ), લોક પ્રહારી દ્વારા એક અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. એનજીઓએ તેની અરજીમાં આવી પ્રતિરક્ષાને ગેરવાજબી ગણાવી છે. કોંગ્રેસે અગાઉ પણ આવો જ વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે.
કાયદો શું છે?
કેન્દ્રની મોદી સરકારે 2023 માં એક કાયદો રજૂ કર્યો હતો, જે સંસદના બંને ગૃહોમાં એકસાથે પસાર થયો હતો. આ કાયદા મુજબ, કોઈ પણ કોર્ટ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને ચૂંટણી કમિશનરો સામે સત્તાવાર ફરજ દરમિયાન લેવામાં આવેલા પગલાં (જેમ કે ચૂંટણી નિર્ણયો, નિવેદનો અને કાર્યવાહી) માટે FIR કે દાવો દાખલ કરી શકતી નથી. આ રક્ષણ વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ કમિશનરો બંનેને લાગુ પડે છે. આનો અર્થ એ છે કે પદ પર હોય ત્યારે અથવા નિવૃત્તિ પછી પણ તેમની સામે કોઈ કેસ દાખલ કરી શકાતો નથી. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ આ કાયદો ઘડવામાં આવ્યો હતો.
NGO એ કાયદાનો વિરોધ કર્યો
લોક પ્રહારી નામની એનજીઓએ તેની અરજીમાં વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, અને દલીલ કરી હતી કે કોઈ વ્યક્તિએ પદ પર રહીને ખોટું કર્યું હોય તો પણ કેસ દાખલ ન કરવો તે અન્યાયી છે. સંતુલન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે હવે આ મામલે નોટિસ જારી કરીને સરકાર અને ચૂંટણી પંચ પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે.
વિરોધ ફક્ત સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા આ કાયદા સામે મુકદ્દમામાંથી મુક્તિને કારણે છે. કોંગ્રેસે પણ સંસદમાં તેનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો. હવે, સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલાની સુનાવણી કરી રહી છે.
નોટિસ જારી થયા પછી, સરકાર આ મામલે કાયદાનો અમલ કેવી રીતે કરે છે તે જોવાનું બાકી છે. વધુમાં, ચૂંટણી પંચના પ્રતિભાવ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવશે.
