હાલમાં વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં તણાવ વધી રહ્યો છે. મધ્ય પૂર્વ અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધે મુખ્ય વૈશ્વિક શક્તિઓને તેમની વિદેશ અને સુરક્ષા નીતિઓ પર પુનર્વિચાર કરવાની ફરજ પાડી છે. એક મીડિયા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, નાટો પર યુએસ રાષ્ટ્રપતિના વલણમાં ફેરફાર બાદ, યુરોપ એક કટોકટી યોજના વિકસાવી રહ્યું છે જેથી જો યુએસ નાટોમાં તેની ભૂમિકા ઘટાડે તો ખંડના રક્ષણ માટે નાટોના નવા લશ્કરી માળખાનો ઉપયોગ કરી શકાય.
નાટો (ઉત્તર એટલાન્ટિક સંધિ સંગઠન) એ યુરોપિયન અને ઉત્તર અમેરિકન દેશોનો સમૂહ છે, જેમાં 30 યુરોપિયન અને બે ઉત્તર અમેરિકન દેશો (કેનેડા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ)નો સમાવેશ થાય છે. નાટોનો અનુચ્છેદ 5 ઉત્તર એટલાન્ટિક સંધિનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેને સામૂહિક સંરક્ષણનો આધાર કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ એ છે કે એક દેશ પર હુમલો સમગ્ર નાટો પર હુમલો માનવામાં આવે છે. આ કારણે, નાના યુરોપિયન દેશો પણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવી લશ્કરી શક્તિના રક્ષણ હેઠળ સુરક્ષિત અનુભવે છે.
વ્હાઇટ હાઉસમાં પાછા ફર્યા પછી, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઘણા પગલાં લીધાં છે જેના કારણે અમેરિકા અને નાટો વચ્ચે અંતર વધ્યું છે. તેઓ યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન કિવને સંપૂર્ણ સમર્થન આપવાનો પણ વિરોધ કરતા હતા. હવે, ઈરાન સાથેના યુદ્ધ પછી, આ અંતર વધ્યું છે, અને ટ્રમ્પ અમેરિકાને નાટોમાંથી બહાર કાઢવાનું વિચારી રહ્યા છે. યુરોપિયન દેશો હવે અમેરિકા વિના ભવિષ્યની કોઈપણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે.
આ યોજનાને જર્મની તરફથી ખુલ્લેઆમ સમર્થન મળ્યું છે, જે લાંબા સમયથી યુરોપના સંરક્ષણ મોડેલ પર શંકાશીલ રહ્યું છે. આ પગલું ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મેર્ઝની યુએસ નિર્ભરતા અંગે વધતી ચિંતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. નાટો પર ટ્રમ્પના રેટરિક પર વધતી જતી અસ્વસ્થતા વચ્ચે આ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. એક નિવેદનમાં, તેમણે યુરોપિયન સાથીઓની ટીકા કરી, તેમને કાયર અને જોડાણને કાગળનો વાઘ ગણાવ્યું. તેમણે ધમકી પણ આપી કે જો સાથીઓ ઈરાન સહિત યુએસ પ્રાથમિકતાઓ સાથે સુસંગત નહીં થાય તો તેઓ ટેકો પાછો ખેંચી લેશે.
યુરોપિયન નેતાઓ પોતાની સુરક્ષાની જવાબદારી લેવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
કેટલાક યુરોપિયન નેતાઓ કહે છે કે કોઈપણ સંક્રમણ ધીમે ધીમે થવું જોઈએ. ફિનિશ રાષ્ટ્રપતિ એલેક્ઝાન્ડર સ્ટબ્બે જણાવ્યું હતું કે અમેરિકાથી યુરોપ તરફ બોજનું સ્થળાંતર ચાલુ છે અને ચાલુ રહેશે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અમેરિકાના એક્ઝિટને અચાનક નહીં, પણ મેનેજ અને નિયંત્રિત કરવું જોઈએ.
સ્ટબ્બે કહ્યું, “આપણા અમેરિકન મિત્રોને મૂળભૂત સંદેશ એ છે કે આટલા દાયકાઓ પછી, યુરોપ માટે પોતાની સુરક્ષા અને સંરક્ષણ માટે વધુ જવાબદારી લેવાનો સમય આવી ગયો છે.” જર્મન સંરક્ષણ પ્રધાન બોરિસ પિસ્ટોરિયસે કહ્યું કે નાટો યુરોપ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બંને માટે મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ તેમણે એમ પણ કહ્યું, “આપણે યુરોપિયનોએ આપણા પોતાના સંરક્ષણ માટે વધુ જવાબદારી લેવી જોઈએ.”
ઇસ્લામિક નાટો વિશે પણ ચર્ચાઓ થઈ રહી છે
મીડિયા હસ્તીઓ, નિષ્ણાતો અને કેટલાક રાજકારણીઓમાં ઇસ્લામિક નાટોની ચર્ચાઓ વ્યાપક છે, પરંતુ તે હજુ સુધી સત્તાવાર અથવા સંપૂર્ણ રીતે રચાયેલ જોડાણ નથી. તેનો ઉલ્લેખ ઘણીવાર સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી વચ્ચે વધતા લશ્કરી સહયોગનો થાય છે.
સપ્ટેમ્બર 2025 માં સાઉદી અરેબિયા અને પાકિસ્તાને સ્ટ્રેટેજિક મ્યુચ્યુઅલ ડિફેન્સ એગ્રીમેન્ટ (SMDA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા ત્યારથી અટકળોનો માહોલ છે. બંને દેશોએ આ કરારમાં નાટોના આર્ટિકલ 5 જેવો જ એક કલમનો સમાવેશ કર્યો હતો, જેમાં જણાવાયું છે કે એક પર હુમલો એ બંને પર હુમલો છે. આ કરાર બાદ, તુર્કીએ સાઉદી અને પાકિસ્તાની અધિકારીઓ સાથે ઘણી બેઠકો યોજી હતી, પરંતુ હજુ સુધી તે કરારમાં જોડાયું નથી.
