સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મુખ્યાલયમાં 15 મે સુધી યોજાનાર આ પ્રદર્શનનો ઉદ્દેશ્ય એ દર્શાવવાનો છે કે ભારતીય ઉપખંડમાં જન્મેલા ગાણિતિક વિચારો આજે પણ સુસંગત છે અને વૈશ્વિક ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) નો આધાર બનાવે છે.
ગણિતમાં ભારતીય સભ્યતાના યોગદાન પર એક પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન કરતી વખતે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે જણાવ્યું હતું કે વિશ્વભરમાં વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિને લાંબા સમયથી “સંકુચિત દ્રષ્ટિકોણ” દ્વારા જોવામાં આવે છે અને તે ઐતિહાસિક વિકૃતિઓને “સુધારવાની” જરૂર છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન) માં ભારતના કાયમી મિશન દ્વારા આયોજિત, આ પ્રદર્શનનું શીર્ષક “શૂન્યથી અનંત – ગણિતમાં ભારતીય સભ્યતાનું યોગદાન” છે. તેનું આયોજન ભારતીય સાંસ્કૃતિક સંબંધો પરિષદ (ICCR) અને ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર (IIC) ના સહયોગથી કરવામાં આવ્યું છે.
જ્યારે આપણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભેગા થઈએ છીએ, ત્યારે આપણે ઘણીવાર એક સહિયારા વારસા વિશે વાત કરીએ છીએ. છતાં, જો આપણે આધુનિક ઇતિહાસની સફર પર નજર કરીએ, તો વિશ્વભરમાં વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિને સમય અને ભૂગોળની સીમાઓ દ્વારા મર્યાદિત, સાંકડી દ્રષ્ટિકોણથી જોવામાં આવી છે,” જયશંકરે યુએન મુખ્યાલયમાં પોતાના પ્રકારના પ્રથમ ઐતિહાસિક પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન કરતી વખતે જણાવ્યું હતું.
અનેક દેશોના રાજદૂતો અને રાજદ્વારીઓ હાજર રહ્યા હતા.
ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં અમેરિકામાં ભારતીય રાજદૂત વિનય મોહન ક્વાત્રા, ન્યૂ યોર્કમાં ભારતીય કોન્સ્યુલ જનરલ બિનય પ્રધાન, પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ગણિતના પ્રોફેસર અને ફિલ્ડ્સ મેડલ વિજેતા મંજુલ ભાર્ગવ તેમજ અનેક દેશોના રાજદૂતો અને રાજદ્વારીઓ હાજર રહ્યા હતા.
વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું, “ભૌગોલિક રાજકીય પરિવર્તન રાજકીય અને આર્થિક પુનઃસંતુલન તરફ દોરી જાય છે, તે જ રીતે તેઓ અનિવાર્યપણે સાંસ્કૃતિક પુનઃસંતુલન માટે પણ માર્ગ મોકળો કરી રહ્યા છે. આ આપણા ભૂતકાળની વધુ વ્યાપક સમજ સહિત વિવિધ ચર્ચા માટે જગ્યા બનાવીને કરવામાં આવશે.” જયશંકર 2 થી 10 મે દરમિયાન જમૈકા, સુરીનામ અને ત્રિનિદાદ અને ટોબેગોની સત્તાવાર મુલાકાત પર હતા.
પ્રદર્શનનું ઉદઘાટન
સોમવારે ન્યૂયોર્કની તેમની મુલાકાત દરમિયાન, તેમણે પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું, જે સંહિતા (દક્ષિણ એશિયન હસ્તપ્રત ઇતિહાસ અને ટેક્સ્ટ સંગ્રહ) પ્રોજેક્ટનો એક ભાગ છે. આ ખાસ ઇન્ટરેક્ટિવ પ્રદર્શન પ્રાચીન ગાણિતિક ખ્યાલોને પ્રકાશિત કરે છે જે ભારતમાં મૂળ ધરાવે છે અને ત્યારબાદ હજારો વર્ષોથી સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયેલા છે, જેમાં શૂન્ય, દશાંશ સ્થાન મૂલ્ય પ્રણાલી, બીજગણિત અને અલ્ગોરિધમ્સથી લઈને ગ્રહોના મોડેલો, ખગોળશાસ્ત્રીય ગણતરીઓ, સંયોજનશાસ્ત્ર, દ્વિસંગી ગણતરી અને ભૂમિતિના બૌધ્યાન-પાયથાગોરિયન પ્રમેયનો સમાવેશ થાય છે.
વિદ્વાનોના યોગદાનનું પ્રતિબિંબ
આ પ્રદર્શનમાં કેરળની ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત શાળામાં આર્યભટ્ટ, બ્રહ્મગુપ્ત અને ભાસ્કરના વિદ્વાનોના યોગદાનનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું છે. જયશંકરે કહ્યું, “અહીં ભેગા થયેલા આપણે ફક્ત દિવાલ પરની સંખ્યાઓ જોઈ રહ્યા નથી. આપણે ભારતની બૌદ્ધિક ભૂમિમાં જન્મેલી સંસ્કૃતિનું અવલોકન કરી રહ્યા છીએ. આ એક એવો વારસો છે જે ભૂતકાળનો જેટલો જ છે તેટલો જ ભવિષ્યનો પણ છે.”
ભારતીય સભ્યતાની ગાણિતિક શોધો
વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રદર્શન મુલાકાતીઓને “ભારતીય સંસ્કૃતિની ગાણિતિક શોધો વિશ્વભરમાં કેવી રીતે પ્રવાસ કરે છે અને તે આપણા આધુનિક જીવનને કેવી રીતે આકાર આપે છે તે જોવા માટે સહસ્ત્રાબ્દીઓની યાત્રા પર લઈ જશે.” તેમણે કહ્યું, “જ્યારે તમે આ પ્રદર્શનની મુલાકાત લેશો, ત્યારે તમને ખ્યાલ આવશે કે આપણા વર્તમાન તકનીકી યુગનો આધાર બનાવનાર ‘કોડ’ સદીઓ પહેલા ભારતમાં કલ્પના કરવામાં આવી હતી.”
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મુખ્યાલયમાં 15 મે સુધી યોજાનાર આ પ્રદર્શનનો ઉદ્દેશ્ય એ દર્શાવવાનો છે કે ભારતીય ઉપખંડમાં જન્મેલા ગાણિતિક વિચારો આજે પણ સુસંગત છે અને વૈશ્વિક ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) નો આધાર બનાવે છે.
