પીએમ મોદી 25 અને 26 ફેબ્રુઆરીએ ઇઝરાયલની મુલાકાત લેશે. ઇઝરાયલ એ દેશ છે જેમાંથી ભારત અસંખ્ય શસ્ત્રો અને સંરક્ષણ સાધનો ખરીદે છે. ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચે પહેલાથી જ અનેક સંરક્ષણ કરારો છે, અને એવું માનવામાં આવે છે કે આ વખતે સંરક્ષણ સંબંધિત કેટલાક નવા સોદા થઈ શકે છે. ચાલો આ તકનો લાભ લઈએ ભારત ઇઝરાયલ પાસેથી આયાત કરેલા શસ્ત્રો અને તેમની વિશેષતાઓ વિશે જાણીએ.
બરાક-8 મિસાઇલ.
નૌકાદળ તેનો ઉપયોગ યુદ્ધ જહાજો પર કરે છે, અને વાયુસેના અને સેના તેનો ઉપયોગ જમીન-આધારિત હવાઈ સંરક્ષણ માટે કરે છે. આ મિસાઇલો 70-100 કિલોમીટરની રેન્જમાં દુશ્મનના લડાકુ વિમાનો, હેલિકોપ્ટર, જહાજ વિરોધી મિસાઇલો અને ડ્રોનને તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે વેરિઅન્ટની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે. તેઓ સમુદ્રમાં તૈનાત જહાજોના હવાઈ સંરક્ષણ છત્રને મજબૂત બનાવે છે. તેઓ અરબી સમુદ્ર અને હિંદ મહાસાગરમાં ભારતીય નૌકાદળની તાકાતમાં વધારો કરે છે.
ભારત માટે આ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે પાકિસ્તાન અને ચીન તરફથી સતત ખતરોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ સિસ્ટમ ભારતને બહુ-સ્તરીય હવાઈ સંરક્ષણ જાળવવામાં મદદ કરે છે. મેક ઇન ઇન્ડિયા પહેલ હેઠળ ઘણા મિસાઇલ ઘટકો અને લોન્ચર્સનું ઉત્પાદન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે આત્મનિર્ભર ભારતના સૂત્રને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ઇઝરાયલી એન્ટી-ટેન્ક મિસાઇલ સિસ્ટમ
ત્રીજી અને ચોથી પેઢીની ઇઝરાયલી એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલ ભારતીય સેનામાં એક લોકપ્રિય હથિયાર છે. તે કોમ્પેક્ટ છે અને તેને સૈનિકો ખભા, વાહનો અથવા હેલિકોપ્ટરથી લોન્ચ કરી શકે છે. ઘણા પ્રકારોમાં ફાયર, ઓબ્ઝર્વ અને અપડેટ ક્ષમતાઓ છે. બે થી ચાર કિલોમીટરની રેન્જ સામાન્ય છે. કેટલાક પ્રકારો તેનાથી પણ વધુ રેન્જ આપે છે.
એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલ.
તેમાં આધુનિક ટેન્કોના પ્રતિક્રિયાશીલ બખ્તરને ભેદવાની શક્તિ પણ છે. તે ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે, જે સરહદો પર તૈનાત સેના અને વિશેષ દળોને ઝડપી અને વિશ્વસનીય ટેન્ક વિરોધી ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે. ભારત મર્યાદિત સંખ્યામાં તેની આયાત કરે છે. ઉત્પાદન અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર ચાલી રહ્યું છે, અને આશા છે કે ટૂંક સમયમાં નક્કર પરિણામો પ્રાપ્ત થશે.
એડવાન્સ્ડ બોર્ડર મોનિટરિંગ સિસ્ટમ
આ ટેકનોલોજી ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તે સ્માર્ટ ફેન્સીંગ, ગ્રાઉન્ડ સેન્સર, થર્મલ ઈમેજર્સ, રડાર અને એકીકૃત કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમને જોડે છે. તે રાત્રે, ધુમ્મસમાં અને કઠોર હવામાનમાં પણ ઘૂસણખોરીની વહેલી ચેતવણી આપવા સક્ષમ છે. તે સ્વચાલિત રીતે કાર્ય કરે છે, જે સરહદી ચોકીઓ પર તૈનાત સુરક્ષા દળો પરનો ભાર ઘટાડે છે.
રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ અને સાયબર સંરક્ષણ
ભારત-ઇઝરાયલ સંરક્ષણ ભાગીદારી ફક્ત શસ્ત્રોની ખરીદી સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે હાઇ-ટેક ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ્સ અને સાયબર સુરક્ષા સુધી વિસ્તરે છે.
- અદ્યતન રડાર સિસ્ટમ્સ: ભારતે ઇઝરાયલ પાસેથી વિવિધ પ્રકારના હવાઈ દેખરેખ અને અગ્નિ-નિયંત્રણ રડાર મેળવ્યા હતા, જે હવે ભારતીય હવાઈ સંરક્ષણ નેટવર્કનો ભાગ છે. આ રડાર ઓછી ઊંચાઈવાળા ડ્રોન, હેલિકોપ્ટર અને ક્રુઝ મિસાઇલો શોધવામાં સક્ષમ છે. આ રડારમાં એકસાથે અનેક લક્ષ્યોને ટ્રેક કરવાની અને તેમને નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા પણ છે.
- ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સ્યુટ્સ અને સ્વ-સુરક્ષા પ્રણાલીઓ: ભારતીય વાયુસેનાના ઘણા ફાઇટર એરક્રાફ્ટ અને હેલિકોપ્ટર ઇઝરાયેલી ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સ્યુટ્સ, જામર અને મિસાઇલ ચેતવણી પ્રણાલીઓથી સજ્જ છે. આ પ્રણાલીઓ દુશ્મન રડાર અને મિસાઇલ માર્ગદર્શન પ્રણાલીઓને મૂંઝવણમાં મૂકવા અથવા જામ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેઓ પાઇલટ્સને મિસાઇલ હુમલાની સમયસર ચેતવણી પણ આપે છે.
સાયબર અને AI-સંચાલિત યુદ્ધ પર ભાર
મીડિયા રિપોર્ટ્સનો દાવો છે કે પીએમ મોદીની મુલાકાત AI-સંચાલિત લડાઇ પ્રણાલીઓ, સાયબર સુરક્ષા માળખા અને કાઉન્ટરડ્રોન આર્કિટેક્ચર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ભારત એ વાતને સ્વીકારે છે કે યુદ્ધની સ્થિતિમાં ડેટા, નેટવર્ક્સ અને ડ્રોન ટોળા જેવા પડકારોનો સામનો કરવા માટે ઇઝરાયલનો લડાઇ-પરીક્ષણ અનુભવ મહત્વપૂર્ણ છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને ઇઝરાયલી પ્રધાનમંત્રી બેન્જામિન નેતન્યાહૂ.
મેક ઇન ઇન્ડિયા અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર
ભારત હવે ફક્ત તૈયાર શસ્ત્રો ખરીદવા જ નહીં, પણ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર કરવા અને સ્થાનિક સ્તરે તેનું ઉત્પાદન કરવા માંગે છે. બરાક-8 અને અન્ય સંરક્ષણ સાધનોની જેમ, જે અહીં વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યાં DRDO અને ઇઝરાયેલી કંપનીઓ સંયુક્ત રીતે સિસ્ટમ્સ વિકસાવી અને તેનું ઉત્પાદન કરી રહી છે. ભારત અન્ય પ્રોજેક્ટ્સમાં આ અભિગમનું પુનરાવર્તન કરવા માંગે છે. ભારત ઇઝરાયલે પોતાના દેશમાં જે કર્યું છે તેના જેવી જ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવા માંગે છે. આ તે સ્થાન છે જ્યાં ઇઝરાયલી સૈન્ય અને તેની સંશોધન સંસ્થાઓ નવીનતા માટે સહયોગ કરે છે અને તેમના પ્રયોગો સફળ રહ્યા છે. ભારત ડિફેન્સ કોરિડોર અને અન્ય નવીનતા ઇકોસિસ્ટમમાં આ મોડેલનું પુનરાવર્તન કરવા માંગે છે. ભારત ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર પર ભાર મૂકીને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે.
પ્રાદેશિક રાજકારણ, સુરક્ષા અને મોદીની મુલાકાતનો સંદેશ
લાલ સમુદ્ર ક્ષેત્ર અને પશ્ચિમ એશિયામાં અસ્થિરતા, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓ પર દબાણના સમયે પીએમ મોદીની મુલાકાત થઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિઓમાં સુરક્ષા સહયોગ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યો છે. ભારત હવે ઇઝરાયલ સાથેના તેના સંબંધોને પેલેસ્ટાઇન મુદ્દાથી અલગ માને છે અને સમાંતર રીતે, આરબ દેશો સાથે સહયોગ વધારી રહ્યું છે. આનાથી ભારતને બંને બ્લોક સાથે વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ મળી છે. ઇઝરાયલનો અનોખો ફાયદો એ છે કે તે યુદ્ધ-પરીક્ષણ કરાયેલ ટેકનોલોજી પ્રમાણમાં ઝડપથી અને ઓછા રાજકીય તાર સાથે પહોંચાડવાની તૈયારી ધરાવે છે. રશિયા અને અમેરિકા જેવા પરંપરાગત સપ્લાયર્સ કરતાં ઇઝરાયલ સાથે વાટાઘાટો સરળ છે.
ડ્રોન, લૂંટફાટ દારૂગોળો અને દેખરેખ પ્રણાલીઓ
પીએમ મોદીની મુલાકાતનું મુખ્ય કેન્દ્ર ચોકસાઈભર્યું પ્રહાર અને દેખરેખ હોવાની અપેક્ષા છે. ડ્રોન, ફરતા દારૂગોળા અને હાઇ-ટેક સરહદ દેખરેખ પ્રણાલીઓ આ પહેલના મુખ્ય ઘટકો છે. આમાં હેરોન અને સર્ચર યુએવીનો સમાવેશ થાય છે. હેરોન એક મધ્યમ-ઊંચાઈ, લાંબા અંતરનું સર્વેલન્સ ડ્રોન છે, જ્યારે સર્ચર એક હળવા વજનનું સર્વેલન્સ ડ્રોન છે જે લાંબા અંતર, બહુ-કલાક ઉડાન ક્ષમતા ધરાવે છે, જે રીઅલ-ટાઇમ વિડિઓ અને છબી ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવામાં સક્ષમ છે. આ ડ્રોન ચીન અને પાકિસ્તાન બંને સાથેની સરહદ પર ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. ભારત ઇઝરાયલ સાથે વધુ અદ્યતન ડ્રોન માટે વાટાઘાટોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા આતુર છે, તે સ્વીકારે છે કે યુદ્ધો હવે ફક્ત સૈનિકો દ્વારા જ નહીં પરંતુ ટેકનોલોજી દ્વારા પણ લડવામાં આવી રહ્યા છે.
આમ, આપણે સમજી શકીએ છીએ કે ભારત-ઇઝરાયલ સંરક્ષણ સંબંધો હવે ફક્ત ખરીદનાર-વેચાણકર્તા સંબંધ રહ્યા નથી. મિસાઇલ સંરક્ષણથી લઈને ડ્રોન, ફરતા દારૂગોળા, સરહદ દેખરેખ, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ અને AI-સંચાલિત યુદ્ધ સુધી, ભારતે તેના સુરક્ષા માળખામાં ઘણી મુખ્ય ઇઝરાયલી તકનીકોનો સમાવેશ કર્યો છે. આઠ વર્ષ પછી પીએમ મોદીની મુલાકાતમાં બે સ્પષ્ટ સંદેશા છે. એક, ભારત તેની મધ્ય પૂર્વ નીતિને વધુ આત્મવિશ્વાસ અને સંતુલિત રીતે આગળ ધપાવી રહ્યું છે. બીજું, ભારત-ઇઝરાયલ લશ્કરી ટેકનોલોજી સહયોગ, ખાસ કરીને મેક ઇન ઇન્ડિયા, AI યુદ્ધ, કાઉન્ટરડ્રોન અને મિસાઇલ સંરક્ષણના ક્ષેત્રોમાં, વધુ ગાઢ અને લાંબા ગાળાના બનવા જઈ રહ્યું છે.
