ધોરણ 8 NCERT નું એક પાઠ્યપુસ્તક વિવાદમાં ફસાયેલું છે. પુસ્તકના એક પ્રકરણમાં ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચારની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આનાથી CJI ગુસ્સે થયા છે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ કોઈને પણ આ સંસ્થાને બદનામ કરવા દેશે નહીં. તેઓ જાણે છે કે તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્તે NCERT ના એક પુસ્તકની નોંધ લીધી છે જેમાં ધોરણ 8 ના વિદ્યાર્થીઓને ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર વિશે શીખવવામાં આવ્યું છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે કહ્યું કે તેઓ કોઈને પણ આ સંસ્થાને બદનામ કરવાની મંજૂરી નહીં આપે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ જાણે છે કે તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો. તેમણે કહ્યું કે તેઓ સ્વતઃ નોંધ લેશે. CJIએ કહ્યું કે આ એક જાણી જોઈને કરાયેલું કૃત્ય લાગે છે.
આ પુસ્તક આ સમસ્યાના પ્રમાણને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. તેમાં વિવિધ અદાલતોમાં આશરે ૫૩,૩૨૧,૦૦૦ પેન્ડિંગ કેસોની યાદી આપવામાં આવી છે. આમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં ૮૧,૦૦૦, ભારતભરની ઉચ્ચ અદાલતોમાં ૬૨.૪ લાખ (૬૨,૪૦,૦૦૦) અને જિલ્લા અને ગૌણ અદાલતોમાં આશરે ૪૭ મિલિયન (૪,૭૦,૦૦,૦૦૦) કેસોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રકરણ જાહેર ધારણાઓ અને ચિંતાઓને પણ સંબોધે છે.
આ પ્રકરણમાં જણાવાયું છે કે ન્યાયતંત્રના વિવિધ સ્તરે લોકો ભ્રષ્ટાચારનો અનુભવ કરે છે. ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકો માટે ન્યાય મેળવવો મુશ્કેલ છે. ભારતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈને ટાંકીને, પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે ભ્રષ્ટાચાર અને ખોટા કામો લોકોના વિશ્વાસને નુકસાન પહોંચાડે છે.
ભ્રષ્ટાચારનો ઉલ્લેખ કરતા, પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે ન્યાયતંત્રના સભ્યો વિરુદ્ધ ફરિયાદો સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસલ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ દ્વારા દાખલ કરી શકાય છે. પુસ્તક અનુસાર, 2017 થી 2021 દરમિયાન આ સિસ્ટમ દ્વારા 1,600 થી વધુ ફરિયાદો મળી હતી.
ફરિયાદો પર સરકારે શું કહ્યું?
કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે ૧૩ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ના કાર્યાલયને છેલ્લા દસ વર્ષમાં વર્તમાન ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ ૮,૬૩૦ ફરિયાદો મળી છે. એક પ્રશ્નના જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે ૨૦૧૬ થી ૨૦૨૫ દરમિયાન ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ ૮,૩૬૦ ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવી હતી.
મંત્રી દ્વારા શેર કરાયેલા કોષ્ટક મુજબ, CJI ની ઓફિસને 2016 માં ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ 729 ફરિયાદો મળી હતી. ત્યારબાદ 2017 માં 682, 2018 માં 717 અને 2019 માં 1,037 ફરિયાદો મળી હતી. 2020 અને 2021 માં, આવી ફરિયાદો અનુક્રમે 518 અને 686 હતી. 2022 માં 1,012 ફરિયાદો મળી હતી. આ પછી 2023 માં 977, 2024 માં 1,170 અને 2025 માં 1,102 ફરિયાદો મળી હતી.
