અમેરિકા દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નાકાબંધી કરવાથી ઈરાન તેનું તેલ વેચી શકતું નથી. સતત ઉત્પાદનને કારણે તેલનો સંગ્રહ મુશ્કેલ બન્યો છે, જેના કારણે કુવાઓ બંધ થવાની શક્યતા છે. આ પરિસ્થિતિ ઈરાન માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ઓછો થવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ લંબાવ્યો હશે, પરંતુ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે. તેનું કારણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધી છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે નાકાબંધી ચાલુ રહેશે. આ દરમિયાન, મધ્ય પૂર્વમાં એક વિચિત્ર અને ગંભીર પરિસ્થિતિ વિકસિત થઈ છે. એક તરફ, તેલની અછત અને ઊંચા ભાવ વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં સમસ્યાઓનું કારણ બની રહ્યા છે. બીજી તરફ, ઈરાન પાસે એટલું બધું તેલ છે કે તેની પાસે સંગ્રહ કરવાની જગ્યા ખતમ થઈ રહી છે.
ઈરાની તેલનું શું થઈ રહ્યું છે?
યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ અનુસાર, ઈરાની બંદરો પર જનારા અને ત્યાંથી આવતા જહાજો પર કડક દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે. અહેવાલો દર્શાવે છે કે અત્યાર સુધીમાં 34 થી વધુ જહાજોને માર્ગ બદલવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે. ત્રણ યુએસ એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ, યુએસએસ અબ્રાહમ લિંકન (CVN-72), યુએસએસ ગેરાલ્ડ આર. ફોર્ડ (CVN-78), અને યુએસએસ જ્યોર્જ એચ.ડબલ્યુ. બુશ (CVN-77), નાકાબંધી લાગુ કરવા માટે દાયકાઓમાં પ્રથમ વખત મધ્ય પૂર્વમાં એકસાથે તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.
તેમની સાથે 200 થી વધુ ફાઇટર જેટ અને હજારો સૈનિકો છે. યુદ્ધ પહેલા, ઈરાન પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હોવા છતાં, ઈરાની તેલ ચીન અને અન્ય ઘણા દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવતું હતું. જોકે, યુએસ દેખરેખ હેઠળ હવે આ શક્ય નથી.
ઈરાન પાસે તેલ છે, પણ તે વેચી શકતું નથી
ઈરાનનું લગભગ 90% તેલ ખાર્ગ ટાપુ છોડીને જાય છે. પરંતુ હવે, કોઈ જહાજો પ્રવેશી શકતા નથી. નિકાસ લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે, જ્યારે ઉત્પાદન ચાલુ છે. પરિણામે, તેલ એકઠું થઈ રહ્યું છે, પરંતુ તેને સંગ્રહિત કરવા માટે ક્યાંય નથી. દરમિયાન, સ્ટોરેજ ટેન્કો ઝડપથી ભરાઈ રહી છે. પરિસ્થિતિ એવી છે કે ઈરાનને સમુદ્રમાં તેલ સંગ્રહ કરવા માટે તેના જૂના ટેન્કરોને ફરીથી સક્રિય કરવા પડી રહ્યા છે. પરંતુ તે પણ ફક્ત બે કે ત્રણ દિવસ જેટલું તેલ સમાવી શકે છે.
કૂવો બંધ કરવાની જરૂરિયાત
જો ઈરાનની તેલ સંગ્રહ ક્ષમતા સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ જાય, તો તેને તેના તેલ કુવાઓ બંધ કરવાની ફરજ પડશે. આ ખૂબ જ ગંભીર બાબત છે. એકવાર કુવાઓ લાંબા સમય સુધી બંધ થઈ જાય, તો તે કુવાઓમાંથી ઉત્પાદન ક્યારેય સંપૂર્ણપણે પાછું આવશે નહીં, એટલે કે કુવાઓ કાયમ માટે ખોવાઈ જશે. આના પરિણામે દરરોજ લાખો બેરલ ઉત્પાદન ક્ષમતાનું નુકસાન થઈ શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે આ ફક્ત આજનું નુકસાન નથી, પરંતુ આવનારા વર્ષો માટે એક આંચકો છે. આનાથી ઈરાનના અર્થતંત્ર પર પણ અસર પડશે.
એવું કહી શકાય કે વિશ્વભરના ઘણા દેશો તેલની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે, પરંતુ ઈરાન પાસે તેલનો પુરવઠો છે. આ પરિસ્થિતિ અમેરિકાના નાકાબંધીને કારણે સર્જાઈ રહી છે. વિશ્વભરમાં તેલના ભાવ વધવાનો ભય છે, જ્યારે ઈરાન સ્ટોરેજ સ્પેસ શોધવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. આનો અર્થ એ થયો કે જે તેલ ઈરાનને અબજો ડોલર કમાઈ શકતું હતું તે હવે કટોકટીમાં ફેરવાઈ ગયું છે.
ઈરાન પાસે કયા વિકલ્પો છે?
- શેડો ટ્રેડ
- જહાજોની ઓળખ છુપાવવી
- અન્ય દેશોમાં ટ્રાન્સફર
- ફ્લોટિંગ સ્ટોરેજ
- જૂના ટેન્કરનો ઉપયોગ
પરંતુ આ બધા ખૂબ જ મર્યાદિત ઉકેલો છે, અને ઘણાને યુએસ નાકાબંધીને કારણે અનુસરી શકાતા નથી. ઈરાન માટે સૌથી મુશ્કેલ અને નુકસાનકારક વિકલ્પ શટડાઉન છે.
રાજદ્વારી માર્ગ
આવી સ્થિતિમાં, આ સમસ્યામાંથી બહાર નીકળવા માટે ઈરાન પાસે એકમાત્ર વિકલ્પ બચે છે કે તે વાટાઘાટો કરે અને તણાવ ઓછો કરવાનો પ્રયાસ કરે, જેનાથી તેલનું નુકસાન અટકાવી શકાય.
પરમાણુ અને મિસાઇલ યુદ્ધો પહેલા, હવે તેલ યુદ્ધ છે.
અત્યાર સુધી, ઈરાનને તેની પરમાણુ ક્ષમતા અને મિસાઈલ કાર્યક્રમ માટે લડવું પડતું હતું, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ એવી છે કે ઈરાને પોતાના તેલના રક્ષણ માટે લડવું પડશે. આ એક નવા પ્રકારનું યુદ્ધ છે, જ્યાં બોમ્બ પડી રહ્યા નથી, પરંતુ તેની અસર એટલી જ ગંભીર હોઈ શકે છે.
