અમેરિકાએ ચીનની એક મોટી તેલ રિફાઇનરી અને 40 શિપિંગ કંપનીઓ પર ઈરાની તેલના પરિવહન અને વેપારને સરળ બનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. આ પગલાનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રાદેશિક પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે લાદવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધોની અસરકારકતાને મજબૂત બનાવવાનો છે. ચીન ઈરાની તેલનો સૌથી મોટો ખરીદદાર હોવાથી, આ પ્રતિબંધો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને યુએસ-ચીન સંબંધોને વધુ તણાવમાં લાવી શકે છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ચીનમાં એક મોટી તેલ રિફાઇનરી અને ઇરાની તેલના પરિવહનમાં સામેલ આશરે 40 શિપિંગ કંપનીઓ અને ટેન્કરો પર આર્થિક પ્રતિબંધો લાદી રહ્યું છે. આ જાહેરાત શુક્રવારે કરવામાં આવી હતી અને સૌપ્રથમ એસોસિએટેડ પ્રેસના અહેવાલ દ્વારા તેની પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી. યુએસ વહીવટીતંત્રે અગાઉ ઈરાન સાથે વેપાર કરનારા કોઈપણ સામે કાર્યવાહી કરવાની ધમકી આપી હતી. આ રિપબ્લિકન વહીવટીતંત્રના ઈરાનના આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત – તેની તેલ નિકાસને સંપૂર્ણપણે કાપી નાખવાના વ્યાપક અભિયાનનો એક ભાગ છે. વધુમાં, આ મહિને, યુએસએ પર્સિયન ગલ્ફમાં એક જળમાર્ગ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ભૌતિક નાકાબંધી લાદી હતી જે વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ચીનના શી જિનપિંગ ચીનમાં મળવાના છે તેના થોડા અઠવાડિયા પહેલા જ આ પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
શુક્રવારે લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો બંદર શહેર ડેલિયનમાં હેંગલી પેટ્રોકેમિકલની રિફાઇનરીને પણ લક્ષ્ય બનાવે છે. રિફાઇનરીમાં દરરોજ આશરે 400,000 બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા છે, જે તેને ચીનની સૌથી મોટી સ્વતંત્ર રિફાઇનરીઓમાંની એક બનાવે છે. ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટનું કહેવું છે કે હેંગલી 2023 થી ઈરાની ક્રૂડ ઓઇલના શિપમેન્ટ મેળવી રહ્યું છે, જેનાથી ઈરાની સૈન્ય માટે લાખો ડોલરની આવક થાય છે. યુનાઇટેડ અગેઇન્સ્ટ ન્યુક્લિયર ઈરાન નામના એક હિમાયતી જૂથે ફેબ્રુઆરી 2025 માં કહ્યું હતું કે હેંગલી ઈરાની તેલના ડઝનબંધ ચીની ખરીદદારોમાંનો એક હતો. ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે તેમનો વિભાગ શિપર્સ, મધ્યસ્થી અને ખરીદદારોના નેટવર્ક પર કડક કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે જેના પર ઈરાન વિશ્વભરના બજારોમાં તેનું તેલ પહોંચાડવા માટે આધાર રાખે છે.
દેશોને ચેતવણી આપવામાં આવી હતી
આ મહિનાની શરૂઆતમાં, બેસન્ટના વિભાગે ચીન, હોંગકોંગ, યુએઈ અને ઓમાનની નાણાકીય સંસ્થાઓને એક પત્ર મોકલ્યો હતો. પત્રમાં ઈરાન સાથેના વેપાર પર ગૌણ પ્રતિબંધોની ધમકી આપવામાં આવી હતી અને આ દેશો પર તેમની નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા ઈરાનની ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓને મંજૂરી આપવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. 15 એપ્રિલના રોજ વ્હાઇટ હાઉસની પ્રેસ બ્રીફિંગ દરમિયાન, બેસન્ટે કહ્યું હતું કે વહીવટીતંત્રે આ દેશોને સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું: “જો તમે ઈરાની તેલ ખરીદી રહ્યા છો, અથવા જો તમારી બેંકોમાં ઈરાની નાણાં જમા છે, તો અમે હવે તમારા પર ગૌણ પ્રતિબંધો લાદવા માટે તૈયાર છીએ. આ ખૂબ જ કઠિન પગલું છે.”
રશિયન તેલને મુક્તિ આપવામાં આવી છે
આ પ્રતિબંધો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે વૈશ્વિક ઉર્જા વેપાર ઉથલપાથલનો અનુભવ કરી રહ્યો છે. પર્સિયન ગલ્ફની આસપાસ ચાલી રહેલા યુદ્ધે તેલ અને કુદરતી ગેસના પુરવઠામાં વિક્ષેપ પાડ્યો છે, જેના કારણે કિંમતો આસમાને પહોંચી છે. ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે રશિયન તેલ પરના પ્રતિબંધોને અસ્થાયી રૂપે માફ કરીને અને સમુદ્રમાં પહેલેથી જ રહેલા ઈરાની તેલ પર એક વખતની છૂટ આપીને તેલના વધતા ભાવોની અસરને ઓછી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં, યુ.એસ.એ ઈરાની તેલ ખરીદવાના આરોપમાં ચીની રિફાઇનરી પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા. આ પછી, વોશિંગ્ટનમાં ચીની દૂતાવાસના પ્રવક્તા લિયુ પેંગ્યુએ જણાવ્યું હતું કે પ્રતિબંધોનો ઉપયોગ “આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પ્રણાલી અને નિયમોને નબળી પાડે છે, સામાન્ય આર્થિક અને વેપાર વ્યવહારોને અવરોધે છે અને ચીની કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓના કાયદેસર અધિકારો અને હિતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે.”
