ભારત સરકારે સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હોવા છતાં વાસ્તવમાં આ નિયમનો સંપૂર્ણ અમલ થઈ રહ્યો નથી. પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ, કટલરી, સ્ટ્રો અને પેકેજિંગનો આજે પણ દેશભરમાં છૂટથી ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
પ્લાસ્ટિકનું રિસાયક્લિંગ કરવાથી પર્યાવરણને થતા નુકસાનમાં વારંવાર ઘટાડો થાય છે. પ્લાસ્ટિકની બોટલ બનાવવામાં વપરાતી સામગ્રી કપડાં અને વાહનોના ભાગોમાંથી પણ બનાવી શકાય છે. પરંતુ દુઃખની વાત એ છે કે લગભગ 90 ટકા પ્લાસ્ટિકનું રિસાયકલ થતું નથી. આ પ્લાસ્ટિક કાં તો કચરાના ઢગલામાં પડેલું છે અથવા તો પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડે છે.
પ્લાસ્ટિક ખરેખર ક્યારેય સમાપ્ત થતું નથી, તે ફક્ત નાના ટુકડાઓમાં તૂટી જાય છે. સૂર્યની ગરમીમાં પ્લાસ્ટિક ધીમે ધીમે તૂટીને ખૂબ જ નાના ટુકડા બની જાય છે જેને ‘માઇક્રોપ્લાસ્ટિક’ કહેવામાં આવે છે. આ ટુકડાઓ એટલા નાના હોય છે કે તે સરળતાથી દેખાતા નથી, પરંતુ તે દરેક જગ્યાએ હાજર હોય છે.
Read: ચાર રાજ્યોની 6 સીટો, 2 પાંદડા કાપવાનો નિર્ણય… ડિસેમ્બરમાં…
લોકસભામાં કોંગ્રેસ સાંસદ કુલદીપ ઈન્દોરાએ પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રીને પૂછ્યું છે કે શું સરકારે સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ લાગુ કર્યો છે? શું એ હકીકત છે કે આ પ્રતિબંધ હોવા છતાં, આવી સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિકની વસ્તુઓનો દેશભરમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે? જો હા, તો સરકારે પ્રતિબંધ લાગુ કરવા માટે શું પગલાં લીધાં? પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આનો લેખિત જવાબ આપ્યો છે.
શું સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક પરનો પ્રતિબંધ અમલમાં આવશે?
કેન્દ્ર સરકારે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પ્લાસ્ટિક પ્રતિબંધનો કડક અમલ કરવા જણાવ્યું છે. આ માટે, તેમને ખાસ કરીને ફળ-શાકભાજી બજારો, જથ્થાબંધ બજારો, ફ્લોરિસ્ટ્સ અને પ્લાસ્ટિક બેગ બનાવતી ફેક્ટરીઓમાં નિયમિત નિરીક્ષણ ઝુંબેશ ચલાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
જ્યાં પણ નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય છે ત્યાં અધિકારીઓ કાર્યવાહી કરે છે. પ્લાસ્ટિકની વસ્તુઓ જપ્ત કરવામાં આવે છે અને દંડ વસૂલવામાં આવે છે. પ્લાસ્ટિકના વિકલ્પ તરીકે વેચાતી વસ્તુઓ, જેમ કે પ્લાસ્ટિક કોટિંગવાળી પેપર પ્લેટ્સ પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે, કારણ કે આ પર પણ પ્રતિબંધ છે.
જુલાઈ 2022 થી સમગ્ર ભારતમાં પ્લાસ્ટિક પ્રતિબંધને લાગુ કરવા માટે ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી રહી છે. આ અભિયાનો દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં 60,367 સ્થળોએ ચેકિંગ કરવામાં આવ્યું છે, 19.77 કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો છે અને 1963.6 ટન પ્લાસ્ટિક જપ્ત કરવામાં આવ્યું છે.
