સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા દાવાઓની તપાસ કરવામાં આવી છે કે RBI એ જૂની 500 અને 1000 રૂપિયાની નોટો બદલવા માટે વધુ એક તક આપી છે. રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે RBI એ આવી કોઈ નવી જાહેરાત કરી નથી અને જૂની નોટો બદલવાની સમયમર્યાદા ઘણા સમયથી સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. વાચકોને કમિશન માટે જૂની નોટો બદલવાનું વચન આપતા કૌભાંડીઓનો શિકાર ન બનવાની ચેતવણી આપવામાં આવે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર ઘણી પોસ્ટ્સ અને સંદેશાઓ ફરતા થઈ રહ્યા છે જેમાં દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ નવી માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે જેમાં લોકોને ₹500 અને ₹1000 ની જૂની નોટો બદલવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જે 2016 માં નોટબંધી પછી બંધ કરવામાં આવી હતી. જોકે, સત્ય હવે બહાર આવ્યું છે. PIB ફેક્ટ ચેક ટીમે પુષ્ટિ આપી છે કે આ દાવો ખોટો છે. ચાલો આપણે સમજાવીએ કે જૂની ₹1000 અને ₹500 ની નોટો અંગે કયા પ્રકારના સમાચાર બહાર આવ્યા છે અને RBI અને PIB દ્વારા કયા પ્રકારની હકીકત-તપાસ કરવામાં આવી છે.
RBI તરફથી કોઈ નવી જાહેરાત નથી.
જૂની ₹500 અને ₹1000 ની નોટો માટે એક્સચેન્જ વિન્ડો ફરીથી ખોલવા અંગે RBI તરફથી તાજેતરમાં કોઈ જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. સેન્ટ્રલ બેંકે આ બંધ થયેલી નોટો બદલવા માટે જનતાને મંજૂરી આપતા કોઈ નવા નિયમો લાગુ કર્યા નથી. ચલણ, બેંકિંગ નિયમો અથવા નોટ એક્સચેન્જ સુવિધાઓ સંબંધિત કોઈપણ જાહેરાતો માટે RBI ની સત્તાવાર વેબસાઇટ સૌથી વિશ્વસનીય સ્ત્રોત છે. લોકોને આવી માહિતી માટે ફક્ત સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર આધાર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. PIP એ તેના X હેન્ડલ પર એક સંદેશ પણ પોસ્ટ કર્યો છે.
તમે નીચેના માધ્યમો દ્વારા શંકાસ્પદ સંદેશાઓની જાણ કરી શકો છો:
વોટ્સએપ: +91 8799711259 ઇમેઇલ: factcheck@pib.gov.in
નોટબંધીની જાહેરાત ક્યારે કરવામાં આવી હતી?
૮ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ ના રોજ, ભારત સરકારે તમામ ૫૦૦ અને ૧૦૦૦ રૂપિયાની નોટો (મહાત્મા ગાંધી શ્રેણી) ને બંધ કરી દીધી. નકલી નોટો અને કાળા નાણાંને રોકવા માટે આ નોટોનો કાનૂની દરજ્જો છીનવી લેવામાં આવ્યો. આ નોટોને મહાત્મા ગાંધી (નવી) શ્રેણીમાં નવી ૫૦૦ અને ૨૦૦૦ રૂપિયાની નોટો દ્વારા બદલવામાં આવી.
૫૦૦ રૂપિયાની નોટની નવીનતમ વિશેષતાઓ
- નોટના નીચેના ડાબા ખૂણા પર 500 રૂપિયાની એક ગુપ્ત છબી છાપેલી છે. તેને જોવા માટે, નોટને આંખના સ્તરથી 45 ડિગ્રીના ખૂણા પર રાખો.
- જ્યારે નોટ થોડી નમેલી હોય છે, ત્યારે તેના પરનો રંગીન દોરો લીલાથી વાદળી રંગમાં બદલાઈ જાય છે.
- મહાત્મા ગાંધીની શાલની ગડી પર Rs અને INDIA જેવા બારીક અક્ષરો જોઈ શકાય છે.
- મહાત્મા ગાંધીના ચશ્માની ફ્રેમ પર RBI જેવા બારીક અક્ષરો જોઈ શકાય છે.
- નોટની ડાબી બાજુ RBI500INDIA જેવા સૂક્ષ્મ અક્ષરો જોઈ શકાય છે.
- જ્યારે નોટને પ્રકાશ સામે રાખવામાં આવે છે, ત્યારે મહાત્મા ગાંધીનું ચિત્ર અને ઇલેક્ટ્રો-ટાઇપ (500) વોટરમાર્ક આગળ જમણી બાજુએ જોઈ શકાય છે.
- નોટની આગળની બાજુની નીચેની જમણી બાજુએ રૂપિયાનું પ્રતીક, ₹ 500, છાપેલું હોય છે. જ્યારે નોટને નમેલી હોય છે, ત્યારે શાહી લીલાથી વાદળી રંગમાં બદલાઈ જાય છે.
- નોટની જમણી બાજુએ તમે 500 ના મૂલ્ય સાથે એક ગોળાકાર પ્રતીક જોઈ શકો છો.
- દૃષ્ટિહીન લોકોને મદદ કરવા માટે, નોટના આગળના ભાગની ડાબી અને જમણી બાજુએ ઉંચા પ્રિન્ટિંગમાં બ્લીડ લાઇન્સ નામની પાંચ કોણીય રેખાઓ બનાવવામાં આવે છે.
- દૃષ્ટિહીન લોકોને મદદ કરવા માટે, અશોક સ્તંભના પ્રતીક પરનું ઇન્ટાગ્લિઓ અથવા ઉંચુ છાપેલું છાપું સ્પર્શ દ્વારા અનુભવી શકાય છે.
- દૃષ્ટિહીન લોકોને મદદ કરવા માટે, મહાત્મા ગાંધીના ચિત્ર પરનું ઇન્ટાગ્લિઓ અથવા ઉંચુ છાપેલું ચિત્ર સ્પર્શ દ્વારા જોઈ અને અનુભવી શકાય છે.
- જ્યારે અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશ હેઠળ જોવામાં આવે છે, ત્યારે સુરક્ષા થ્રેડ ચમકતો દેખાય છે, અને નોટ પેપરમાં બે રંગના ફ્લોરોસન્ટ રેસા જોઈ શકાય છે. તમે UV પ્રકાશ હેઠળ Rs અને RBI જેવા અક્ષરો પણ વાંચી શકો છો.
ફરિયાદ ક્યાં કરવી
જો કોઈ બેંક સિક્કા સ્વીકારવાનો અથવા નોટો અને સિક્કા બદલવાનો ઇનકાર કરે તો હું ક્યાં ફરિયાદ નોંધાવી શકું? RBI FAQs અનુસાર, બેંક સેવાઓથી અસંતુષ્ટ ગ્રાહકો, જેમની ફરિયાદનું નિરાકરણ તેમના સંતોષ મુજબ થયું નથી, અથવા જેમની ફરિયાદનો 30 દિવસની અંદર જવાબ આપવામાં આવ્યો નથી, તેઓ ભારતીય રિઝર્વ બેંક – યુનિફાઇડ ઓમ્બડ્સમેન યોજના, 2021 હેઠળ RBI લોકપાલનો સંપર્ક કરી શકે છે. ફરિયાદો https://cms.rbi.org.in પર ઓનલાઈન અથવા સમર્પિત ઇમેઇલ સરનામાં દ્વારા દાખલ કરી શકાય છે; અથવા તેમને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, ચોથો માળ, સેક્ટર 17, ચંદીગઢ – 160017 ખાતે સ્થિત સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ રિસિપ્ટ અને પ્રોસેસિંગ સેન્ટર પર ભૌતિક રીતે મોકલી શકાય છે. જરૂરી કાર્યવાહી માટે પુરાવા તરીકે બેંક/પોસ્ટલ રસીદો જોડો.
