બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ: ઘણા મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને ધમકી આપી છે કે જો તે ફરીથી ખાર્ગ ટાપુ પર હુમલો કરશે તો તે બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટને બ્લોક કરી શકે છે. બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે જો બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટને બ્લોક કરવામાં આવે તો શું થશે. શું કોઈ વિકલ્પ છે? આ માર્ગમાંથી કેટલું તેલ પસાર થાય છે?
અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષમાં એક નવો વળાંક આવી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે જો અમેરિકા ખાર્ગ ટાપુ પર ફરીથી હુમલો કરે છે તો ઈરાન બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટને બ્લોક કરી શકે છે. ઈરાને અમેરિકાને આ ધમકી આપી છે. બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે, જે મધ્ય પૂર્વ, યુરોપ અને એશિયામાં ગેસ અને તેલ પહોંચાડે છે. આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે તેહરાને અમેરિકાના યુદ્ધવિરામ પ્રસ્તાવને નકારી કાઢ્યો છે અને પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરી છે.
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, અમેરિકા હવે ઈરાન પર જમીન પર આક્રમણ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, તેથી ઈરાને બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટને બ્લોક કરવાની ધમકી આપીને ટ્રમ્પને સીધી ચેતવણી આપી છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ રૂટ વિશ્વ માટે કેટલો મહત્વપૂર્ણ છે, તેના બંધ થવાથી ક્યાં સીધી અસર પડશે અને શું આ રૂટનો કોઈ વિકલ્પ છે?
બાબ-અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ શું છે?
જેમ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વભરમાં તેલ અને ગેસ પહોંચાડે છે, તેવી જ રીતે બાબ-અલ-મંડેબ સામુદ્રધુની પણ એક મહત્વપૂર્ણ વેપાર માર્ગ છે. તેને આંસુઓના દરવાજા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. બાબ-અલ-મંડેબ સામુદ્રધુની લાલ સમુદ્રને એડેનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. તે યમન અને આફ્રિકાના હોર્ન દેશો જીબુટી અને એરિટ્રિયા વચ્ચે આવેલું છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની જેમ, તે વૈશ્વિક વેપાર અને ઉર્જા પુરવઠા માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. તે યુરોપ, આફ્રિકા અને પશ્ચિમ એશિયાને જોડે છે.
આ માર્ગે કેટલું તેલ પસાર થાય છે?
દરિયાઈ માર્ગે પરિવહન થતા તમામ તેલ અને લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ના બાર ટકા આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી અનુસાર, બાબ-અલ-મંડેબ કેનાલ 2023 માં દરરોજ આશરે 8.8 મિલિયન બેરલ તેલ અને નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં LNGનું પરિવહન કરશે. સુએઝ કેનાલ તરફ જતા જહાજો માટે પણ તે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે.
શું ખતરો છે?
આ લાલ સમુદ્ર વેપાર માર્ગ વાર્ષિક ૧ ટ્રિલિયન ડોલર (૯૩.૯૫ લાખ કરોડ રૂપિયા)નો માલ વહન કરે છે. હુથી બળવાખોરો ઈરાનના સાથી ગણાતા યમનમાં સક્રિય છે. ગાઝા યુદ્ધ દરમિયાન, હુથી બળવાખોરોએ પેલેસ્ટિનિયન લોકોના સમર્થનમાં લાલ સમુદ્રમાં જહાજો પર હુમલો કર્યો હતો. જો ઈરાન આ માર્ગ સામે કોઈ કાર્યવાહી કરે છે, તો હુથી બળવાખોરો ઈરાન સાથે જોડાઈ શકે છે અને તેલ પુરવઠો ખોરવીને નવું સંકટ ઊભું કરી શકે છે.
જો રસ્તો બ્લોક થઈ જાય તો શું?
જો બાબ-અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ અવરોધિત થાય, જેમ કે હોર્મુઝમાં, તો જહાજોએ દક્ષિણ આફ્રિકામાં કેપ ઓફ ગુડ હોપની પરિક્રમા કરીને ઘણો લાંબો રસ્તો અપનાવવો પડશે. આનાથી 20 થી 25 દિવસની મુસાફરી 30-40 દિવસ સુધી લંબાશે. પરિણામે, માલના પરિવહનનો ખર્ચ વધશે, જેનાથી માલ વધુ મોંઘો થશે. વધુમાં, માલને તેમના ગંતવ્ય સ્થાન સુધી પહોંચવા માટે લાંબા અંતરની મુસાફરી કરવી પડશે.
જો ઈરાન અને હૂથીઓ ખુલ્લેઆમ બહાર આવશે તો શું થશે?
જો હુથીઓ ઈરાન સાથે સંપૂર્ણ લશ્કરી જોડાણ બનાવે અને બાબ અલ-મંડેબની નાકાબંધી કરે, તો લાલ સમુદ્ર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત ક્ષેત્ર બની જશે, તેલના ભાવ ફરી આસમાને પહોંચશે, અને વૈશ્વિક વેપારને વધુ ગંભીર અસર થશે.
